1. Bilinç Bozuklukları ve İlk Yardım
Temel Kavramlar
Bilinç Bozukluğu / Kaybı: Beynin normal faaliyetlerindeki aksama nedeniyle hafif uyku halinden hiçbir uyarıya cevap vermeme haline kadar giden durumdur[cite: 3].
Bayılma (Senkop): Beyne giden kan akışının azalması sonucu oluşan kısa süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır[cite: 3].
Koma: Yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin, dış uyarılara karşı tepkilerin azalması veya yok olmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır[cite: 3].
Nedenler ve Belirtiler
Bayılma Nedenleri: Korku, heyecan, sıcak, yorgunluk, kapalı ortam, aniden ayağa kalkma, kan şekeri düşüklüğü ve enfeksiyonlar[cite: 3].
Bayılma Belirtileri: Baş dönmesi, yere düşme, bacaklarda uyuşma, yüzde solgunluk, üşüme, terleme, hızlı ve zayıf nabız[cite: 3].
Koma Nedenleri: Kafa travmaları, düşme/darbe, zehirlenmeler, aşırı alkol/uyuşturucu kullanımı, şeker ve karaciğer hastalıkları, havale[cite: 3].
Koma Belirtileri: Yutkunma/öksürük reflekslerinin kaybolması, sesli/ağrılı uyarılara tepkisizlik, idrar/gaita kaçırma[cite: 3].
İlk Yardım Uygulamaları
Baş Dönmesi Hissedilirse: Sırtüstü yatırılır, ayaklar 30 cm kaldırılır, giysiler gevşetilir ve dinlendirilir[cite: 3].
Kişi Bayıldıysa: Sırtüstü yatırılarak ayaklar 30 cm kaldırılır, solunum yolu kontrol edilir, giysiler gevşetilir, kusma varsa yan pozisyona alınır[cite: 3].
Bilinç Kapalı İse: Yaşam bulguları (ABC) değerlendirilir, Koma Pozisyonu verilir ve 112 aranır[cite: 3].
Koma Pozisyonu Nasıl Verilir?
Bilinç, solunum (Bak-Dinle-Hisset) ve şah damarından nabız kontrol edilir[cite: 3].
Sıkan giysiler gevşetilir, ağız içi kontrol edilir[cite: 3].
Hastanın döndürüleceği tarafa diz çökülür[cite: 3].
Karşı taraftaki kol karşı omuza koyulur; karşı bacak dik açı yapacak şekilde kıvrılır[cite: 3].
Yakındaki kol baş hizasında yukarı uzatılır; hasta karşı omuz ve kalçadan tutularak tek hamlede çevrilir[cite: 3].
Üstteki bacak öne, alttaki bacak hafif bükülerek arkaya destek yapılır[cite: 3].
Baş, uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik koyulur[cite: 3].
112 gelinceye kadar 3-5 dakikada bir solunum ve nabız kontrol edilir[cite: 3].
2. Havale ve Sara (Epilepsi) Krizleri
Havale: Beyindeki elektriksel boşalmalar sonucu kaslarda kontrol edilemeyen kasılmalara yol açan durumdur[cite: 3]. Kafa travması, enfeksiyon veya yüksek ateş kaynaklı olabilir[cite: 3].
Ateş Nedeniyle Oluşan Havale
Genellikle 6 ay–6 yaş arası çocuklarda, vücut sıcaklığının 38°C’nin üstüne çıkmasıyla görülür[cite: 3].
Hasta ıslak havlu veya çarşafa sarılır[cite: 3].
Ateş düşmezse oda sıcaklığındaki küvete sokulur[cite: 3].
112 Tıbbi yardım istenir[cite: 3].
Sara Krizi (Epilepsi)
Belirtiler: Ön haberci belirtiler, ani bilinç kaybı, bağırma, adale kasılmaları, 10–20 sn nefes kesilmesi, yüzde morarma, ağızda köpüklü tükürük ve dil ısırma[cite: 3].
Olay yeri güvenliği sağlanır, kriz kendi sürecini tamamlamaya bırakılır[cite: 3].
Kesinlikle yapılmamalıdır: Hastayı bağlamaya çalışmak, çeneyi açmaya çalışmak, kokulatma yapmak veya ağızdan yiyecek/içecek vermek[cite: 3].
Başın altına yumuşak malzeme koyulur, etraftaki tehlikeli eşyalar uzaklaştırılır[cite: 3].
Sıkan giysiler gevşetilir, 112 aranır[cite: 3].
3. Kan Şekeri Düşüklüğü
Vücutta glikozun eksilmesiyle ortaya çıkar[cite: 3]. Şeker tedavisi, ağır egzersiz veya uzun süreli açlık tetikleyebilir[cite: 3].
Belirtileri
Ani Düşüş: Korku, terleme, hızlı nabız, titreme, acıkma, yorgunluk, bulantı[cite: 3].
Yavaş Düşüş: Baş ağrısı, görme bozukluğu, konuşma güçlüğü, kafa karışıklığı, şuur kaybı[cite: 3].
İlk Yardım
Hastanın ABC’si değerlendirilir[cite: 3].
Bilinç açık ve kusmuyorsa: Şekerli içecek veya şeker verilir[cite: 3]. (15-20 dk içinde geçmezse sağlık kuruluşuna başvurulur)[cite: 3].
Bilinç kapalıysa: Koma pozisyonu verilerek 112 çağrılır[cite: 3].
4. Göğüste Kuvvetli Ağrı
Kalp Spazmı vs. Kalp Krizi
Kalp Spazmı (Angina Pektoris): Fiziksel zorlanma veya heyecan sonrası oluşur[cite: 3]. Ağrı kollara, boyuna ve çeneye yayılır; yaklaşık 5–10 dk sürer ve dinlenmeyle geçer[cite: 3].
Kalp Krizi (Miyokart Enfarktüsü): Ağrı daha şiddetli ve uzun sürelidir, dinlenmeyle geçmez[cite: 3]. Yoğun sıkıntı, ölüm korkusu, terleme ve bulantı eşlik eder[cite: 3].
İlk Yardım Adımları
Yaşam bulguları (ABC) kontrol edilir[cite: 3].
Hasta hemen dinlenmeye alınır ve sakinleştirilir[cite: 3].
Hastaya yarı oturur pozisyon verilir[cite: 3].
Kullandığı ilaçlar varsa almasına yardım edilir[cite: 3].
112 aranarak tıbbi yardım çağrılır, gelene kadar yaşam bulguları izlenir[cite: 3].